طرح آبادانی و پیشرفت منظومههای روستایی در قالب رویکرد آمایشی در طرحریزی روستایی، کوشش دارد تا ضمن توجه به دگرگونیهای اخیر در محیطهای روستایی و همچنین تحولات جاری در روابط و پیوندهای روستایی- شهری، چهار چوبی نوین برای عرصههای مطالعاتی و نیز اجرایی در سطح سکونتگاههای روستایی کشور فراهم کند.
چهارچوب این طرح برآمده از تجربیات چندین ساله بنیاد مسکن انقلاب اسلامی (و سایر نهادهای مرتبط) در محیطهای روستایی کشور است.
– نارسایی ساختاری-کارکردی روستاها و بروز مشکلات و مسائل مربوط به ناهمگونیهای مکانی-فضایی و رشد نامناسب شهرها.
– بازنگری در رویکردهای بخشینگر به توسعه نظام سکونتگاهی کشور و تحول آن به نگاه آمایشی در طرحریزی در قالب شبکههای محلی و ناحیهای.
– تأکید بر فنون و شیوههای مشارکتجویانه در مطالعه وضع موجود و تبیین نیازها و تقاضاها.
– لزوم نگاه تقسیمکار فضایی بین سکونتگاههای روستایی-شهری و تبیین جایگاه هریک از آنها.
– کوشش در راستای تسهیل و تسریع فرآیندهای اجرای آبادانی و پیشرفت روستاها با تقویت نقش اجتماع محلی و تسهیلگران در اجرای اقدامات روستایی.
طرح آبادانی و پیشرفت منظومههای روستایی بر اساس ماده 27 و اسناد تفصیلی قانون طرح ششم توسعه و بند ح ماده 194 قانون طرح پنجم توسعه، در ذیل طرح آمایش استان و سایر طرحهای فرادست تهیه میشود.
این طرح به لحاظ جایگاه، فرادست طرحهای نقطهای روستایی (طرح توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستایی، طرحهادی روستایی و طرحهادی روستایی با رویکرد گردشگری) و طرحهای دیگر (اعم از موضعی و موضوعی) در سطح منظومه قلمداد میگردد. شایان ذکر است در سال 1402طرح منظومههای روستایی به تصویب هیئت وزیران رسیده است.
یکپارچگی به معنای در کنار هم قرار گرفتن نظاموار و متعادل است و همه ابعاد طرحریزی را شامل میشود، از مفاهیم، نظریهها، رویهها، فرایندها و ساختارها گرفته تا عرصهها و عملیات طرحریزی و همچنین ترکیبی از ابعاد طبیعی-بوم شناختی، اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی، کالبدی-فضایی و مدیریتی-نهادی است. در بخش راهبردی نگاهی یکپارچه به طراحی راهبردها وجود دارد و در مراحل ساختاری-اجرایی تأکید بر طرحها و طرحهای اثربخش و کلیدی دارد. مفهوم یکپارچگی بر اصولی کلیدی نظیر تعادل اکولوژیک، انسجام اجتماعی، اقتصاد درونزای محلی، یکپارچگی فضایی و حکمروایی محلی استوار است.
هماهنگ بودن همراستا با یکپارچه بودن آبادانی و پیشرفت به معنای تحولی متعادل در تمام ابعاد است که بهواسطه هماهنگی و همراهی بینبخشی دستگاههای متولی در سطح استان و شهرستان پدید میآید. این هماهنگی منجر به تشریکمساعی و همکاری نزدیک دستگاهها برای تحقق آبادانی و پیشرفت در سطح منظومه است. این هماهنگی و همافزایی دستگاهها هم در تهیه و هم در اجرا ضرورت دارد.
با توجه به تنوع سرزمینی، اجتماعی- فرهنگی و اقتصادی کشور، روستاها بهعنوان واحدهای اجتماعی- جغرافیایی و اجتماع محلی با توجه به امکانات و ظرفیتهایشان باید از اثرات توسعه برخوردار شوند. روستاهای بزرگ در کنار روستاهای متوسط و کوچک و شهرها و همچنین اقشار مختلف روستا بهویژه اقشار حاشیهای، آسیبپذیر و فقیر در کنار اقشار دیگر یک کل یکپارچه را تشکیل میدهند. توجه صرف به روستاهای بزرگ و دارای قابلیت و همچنین اقشار صاحب نفوذ و قدرت سبب بیعدالتی اجتماعی-فضایی خواهد شد.
پایداری به معنی ترغیب توسعه فعالیتهای انسانی در عین حفاظت از محیط (طبیعی-بوم شناختی)، اثربخشی عدالتجویانه اقتصادی و برابری اجتماعی است. ایجاد زمینههای هر چه گستردهتر برای گفتگو و مشارکت مداوم تمام آحاد ذیربط منظومه روستایی در روند تصمیمگیریها و طرحریزی پیشرفت و آبادانی، اجرا، پایش و ارزشیابی فراهم میآید که تضمینکننده پایداری آبادانی و پیشرفت است.
